Iran không muốn phong tỏa eo biển Hormuz, họ muốn 'thừa nhận' — và đây là cách họ chơi ván bài nghịch lý này

Đừng nhìn vào giá dầu, hãy nhìn vào dòng chảy quyền lực. Trong bảy ngày qua, một bản tin từ Crypto Briefing — một trang tin tức về tiền điện tử, không phải một tờ báo địa chính trị chuyên nghiệp — đã tiết lộ rằng Iran đang yêu cầu Mỹ nhượng bộ để đổi lấy một thỏa thuận về hành lang vận chuyển qua eo biển Hormuz. Điều này ngay lập tức đã thu hút sự chú ý của các nhà giao dịch tiền điện tử, những người lo lắng về một cuộc xung đột tiềm tàng có thể làm rung chuyển thị trường năng lượng và ảnh hưởng đến lạm phát, từ đó tác động đến dòng chảy thanh khoản toàn cầu. Nhưng đối với một nhà phân tích vĩ mô như tôi, bản tin này không chỉ là một câu chuyện về địa chính trị; nó là một tín hiệu về một trò chơi nghịch lý mà Iran đang chơi, một trò chơi mà họ không muốn thực sự phong tỏa eo biển, nhưng họ muốn được thừa nhận như một cường quốc có thể làm điều đó. Bối cảnh của vấn đề này là eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn chiến lược nhất thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu đi qua mỗi ngày. Iran, với vị trí địa lý độc tôn, đã xây dựng một hệ thống phòng thủ bất đối xứng đầy đủ: tên lửa chống hạm tầm ngắn, tàu tấn công nhanh, thủy lôi thông minh và tên lửa đạn đạo chống hạm. Nhưng vũ khí của họ không phải là thế hệ mới nhất; điểm mạnh thực sự của họ là sự kết hợp giữa địa hình hẹp (33 km ở điểm hẹp nhất) và mật độ vũ khí phi đối xứng. Điều này cho phép Iran đe dọa eo biển với chi phí thấp hơn nhiều so với việc Mỹ phải bảo vệ nó. Tuy nhiên, cả hai bên đều biết rằng một cuộc phong tỏa thực sự sẽ dẫn đến một cuộc xung đột toàn diện, điều mà Iran không thể thắng. Vì vậy, Iran không muốn phong tỏa eo biển; họ muốn sử dụng mối đe dọa đó như một đòn bẩy. Cốt lõi của vấn đề là Iran đang thực hiện một chiến lược được gọi là 'liên kết chủ đề' (issue linkage). Họ không chỉ muốn một thỏa thuận về eo biển Hormuz; họ muốn sử dụng nó để mở ra các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, và công nhận vai trò khu vực của họ. Đây là một ván bài nghịch lý: Iran càng tỏ ra mạnh mẽ, họ càng có thể đạt được nhiều nhượng bộ, nhưng nếu họ thực sự hành động, họ sẽ đánh mất mọi thứ. Họ đang kiểm tra giới hạn quyền lực của mình, và họ biết rằng thời gian đang đứng về phía họ. Với việc Mỹ đang bận rộn với cuộc bầu cử tổng thống và các cuộc xung đột ở châu Âu và châu Á, Iran có một cửa sổ cơ hội để đưa ra yêu cầu. Họ cũng biết rằng Mỹ cực kỳ nhạy cảm với giá dầu trong năm bầu cử, điều này làm tăng thêm sức ép cho Washington. Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà hầu hết các nhà giao dịch bỏ lỡ: rủi ro thực sự không phải là một cuộc chiến, mà là sự 'bỏ qua' của Mỹ. Nếu Mỹ không đáp lại tín hiệu của Iran, hoặc nếu họ phản ứng quá mạnh mẽ, Iran có thể rơi vào tình thế 'lúng túng về mặt thể diện' (face-embarrassment). Để duy trì uy tín, họ có thể buộc phải leo thang, dẫn đến một vòng xoáy leo thang không mong muốn. Đây là lý do tại sao tôi thường nói: 'Đừng nhìn giá, hãy nhìn dòng chảy.' Dòng chảy ở đây không phải là dòng chảy thanh khoản, mà là dòng chảy của các quyết định chính trị. Các nhà giao dịch tiền điện tử đang lo lắng về một cuộc xung đột, nhưng họ nên lo lắng hơn về một 'tai nạn ngoại giao' có thể xảy ra khi một bên mất mặt. Điều này dẫn đến một câu hỏi quan trọng: liệu Iran có thể duy trì chiến lược 'leo thang từ từ' (gray zone) của mình mà không gây ra một cuộc xung đột toàn diện? Lịch sử cho thấy họ đã thành công trong việc tạo ra các cuộc khủng hoảng có thể kiểm soát được, nhưng cũng có những lúc họ đánh giá sai. Vụ ám sát tướng Soleimani vào năm 2020 là một ví dụ về việc leo thang ngoài tầm kiểm soát. Vì vậy, trong khi thị trường đang tập trung vào giá dầu và các quỹ ETF, tôi đang theo dõi các tín hiệu từ Tehran và Washington. Tín hiệu quan trọng nhất không phải là một tuyên bố chính thức, mà là sự im lặng — liệu Mỹ có chọn cách phớt lờ Iran hay không. Vậy, điều này có ý nghĩa gì đối với các nhà đầu tư tiền điện tử? Trong ngắn hạn, sự bất ổn địa chính trị có thể thúc đẩy dòng tiền vào các tài sản trú ẩn an toàn như Bitcoin, nhưng hãy cẩn thận với sự điều chỉnh nếu một thỏa thuận được đạt được. Trong dài hạn, hãy nhìn vào các dòng chảy lớn hơn: Iran đang thử nghiệm một mô hình mới — sử dụng các mối đe dọa phi đối xứng để đạt được sự công nhận chính trị. Nếu họ thành công, nó sẽ tạo ra một tiền lệ cho các quốc gia khác. Và nếu họ thất bại, chúng ta có thể thấy một cuộc xung đột mà không ai muốn. Câu hỏi cuối cùng là: liệu chúng ta có đang đánh giá thấp sức mạnh của một quốc gia bị trừng phạt, hay đang đánh giá quá cao khả năng kiểm soát của họ?